آیا انسان‌های اولیه زندگی در ساوانا را به جنگل ترجیح دادند؟

تحقیقات جدید: انسان‌های اولیه در جنگل‌ها زندگی می‌کردند، نه ساوانا

مهم‌ترین چالش در جنگل‌های بارانی کمبود سنگ است، به همین دلیل افرادی که در این مناطق زندگی می‌کردند ابزار‌هایشان را از مواد دیگری مانند بامبو می‌ساختند؛ ساکنین غار تابون نیز به وفور از بامبو بهره می‌بردند. پژوهش‌های زائوفلر فرضیه بامبو را تقویت می‌کند که بر اساس آن مردم ماقبل‌تاریخ در جنوب شرق آسیا نیازی به ابداع ابزار‌های سنگی پیچیده نداشتند، زیرا می‌توانستند از بامبو اشیاء متنوعی بسازند.

با این حال در دهه اخیر برخی پژوهشگران جستجوی سایت‌های مجاور جنگل‌های بارانی را آغاز کردند و شواهدی از زیستگاه‌های انسانی یافتند. یکی از مناطق کلیدی، غار پانگا یا سعیدی در کنیا است. این غار شواهدی از انسان‌های ۷۸ هزار سال پیش را در خود دارد که در منطقه‌ای ترکیبی از جنگل‌های بارانی و علفزار زندگی می‌کردند. بر اساس برخی نشانه‌ها، ساکنین این منطقه تور و سایر ابزار‌های بی‌دوام را برای شکار حیوانات کوچک می‌ساختند.

اکنون گونه‌های دیگر انسان‌تبار را در نظر بگیرید. هابیت‌ها در جزیره فلورس، بخشی از اندونزی، از صدها هزار سال تا نزدیک ۵۰ هزار سال پیش زندگی می‌کردند. فلورس در آن دوره جنگلی گسترده بود، در نتیجه بدیه‌ی است که این گونه انسان‌تبار با آن محیط سازگاری داشت. گونه کوچک‌تر انسان لوزونی در لوزون فیلیپین (نزدیک غار تابون) نیز حداقل ۱۳۴ هزار سال پیش در جنگل‌های متراکم این منطقه زندگی می‌کرد.

نزدیک‌ترین خویشاوندان زنده ما زمان زیادی را در و اطراف درخت‌ها می‌گذراندند. شامپانزه‌ها، گوریل‌ها و اورانگوتان‌ها همه با زندگی در سایه درخت‌ها تکامل یافته‌اند و بازو‌های بلند و سایر ویژگی‌ها به آن‌ها امکان می‌دهد در میان شاخه‌ها حرکت کنند و از آن‌ها آویزان شوند. در مقابل، انسان‌ها و نزدیک‌ترین خویشاوندان منقرضشان مانند نئاندرتال‌ها بیش‌تر با راه‌رفتن به صورت عمودی روی زمین سازگار شده‌اند. ما می‌توانیم از درخت بالا برویم اما در این کار به اندازه شامپانزه‌ها ماهر نیستیم، همان‌گونه که آن‌ها در دویدن استقامت‌محور به اندازه ما ماهر نیستند.

تمام این مقایسه‌ها یک معنای ساده دارند در طول تکامل انسان‌تبار‌ها، ما کمتر با زندگی درخت‌خواب و بیش‌تر با راه‌رفتن دوپا روی زمین سازگار شده‌ایم. ما از نسل یک می‌مون انسان‌نما ناشناخته هستیم که احتمالا ۷ می‌لیون سال پیش زندگی می‌کرد و جد مشترک ما و شامپانزه‌های امروزی بود. به احتمال زیاد این می‌مون اجدادی با زندگی در درخت‌ها تکامل یافته بود.

سوال اینجاست که دقیقا چه زمانی و چرا انسان از درخت‌ها بیرون آمد؟ یک نظریه کلاسیک که به تدریج در قرن بیستم ظهور کرد، فرضیه ساوانا نام دارد. این فرضیه بسیار ساده است برخی از می‌مون‌های انسان‌نما جنگل‌ها را ترک کردند و به سمت ساوانا‌ها حرکت کردند و بدین ترتیب سختی تکاملی راه‌رفتن دوپا به جای مدل راه‌رفتن می‌مون‌ها جایگزین شد.

فرضیه ساوانا در چند دهه اخیر مورد انتقاد‌های زیادی قرار گرفته است. بریجیت سنوت در پژوهشی در سال ۲۰۱۵ می‌نویسد که فرضیه معروف ساوانا دیگر پذیرفتنی نیست. سنوت کشف‌کننده یک انسان‌تبار ۶ می‌لیون ساله به نام اررین است که به نظر می‌رسید با وجود زندگی در محیط جنگلی، روی دوپا راه می‌رفته است. گونه‌های جدید‌تر مانند آردیپیتکوس رامیدوس نیز از ۴.۴ می‌لیون سال پیش به صورت عمودی راه می‌رفتند و در عین حال در میان درختان زندگی می‌کردند.