باکتری‌های نهان در کمین شما؛ آیا بطری آب خود را به درستی می‌شویید؟_مجله رشد

هر بار که جرعه‌ای از بطری آب خود می‌نوشید، باکتری‌هایی را به داخل آن منتقل می‌کنید و در طول یک روز این باکتری‌ها می‌توانند به تعداد میلیونی تکثیر شوند. در ادامه، دانشمندان توضیح خواهند داد که چطور می‌توان با این قضیه مقابله کرد.

کارل بنکه، کارشناس ایمنی مواد غذایی از دانشگاه پردو در ایندیانا، همیشه به این فکر می‌کرد که قمقمه‌ی آبش که همیشه از آن منفعت گیری می‌کند چه مقدار کثیف است. او یک دستمال کاغذی تمیز را به داخل بطری کشید و زیاد شوکه شد؛ او فهمید شد که لغزندگی داخل بطری ناشی از تجمع باکتری‌ها است، نه جنس بطری.

قدم بعدی بنکه طراحی یک مطالعه می بود. او و همکارانش در یکی از راهروهای دانشگاه پردو از عابران خواستند که بطری‌های آب خود را برای تحقیق در اختیارشان بگذارند تا مقدار تمیزی آن‌ها را بازدید کنند. تعداد بسیاری از افراد نمی‌خواستند نتایج را بدانند، چون از عادت‌های بهداشتی ضعیف خود آگاه بودند و داده‌ها نیز نظافت کم آن‌ها را قبول کردند؛ این بطری‌ها پر از باکتری بودند.

اما با وجود مزایای هیدراته نگه‌داشتن بدن، منفعت گیری مداوم از قمقمه‌ی آب امکان پذیر خطرات بهداشتی به همراه داشته باشد. آیا باید منفعت گیری از آن‌ها را کنار بگذاریم یا این خطرات قابل کنترل می باشند؟

با این که آب لوله‌کشی طبق معمولً برای نوشیدن ایمن است، اما کاملاً عاری از میکروب نیست. به حرف های‌ی پریمرُز فریستون، استادیار میکروبیولوژی بالینی در دانشگاه لستر بریتانیا، باقی‌ماندن آب در بطری برای چند روز می‌تواند رشد باکتری‌ها را تسریع کند.

باکتری‌های بیماری‌زا در دمای ۳۷ درجه سانتی‌گراد (دمای بدن) به خوبی رشد می‌کنند، اما حتی در دمای اتاق (۲۰ درجه سانتی‌گراد) نیز می‌توانند تکثیر شوند. هرچه آب زمان بیشتری در بطری و در دمای اتاق بماند، باکتری‌های بیشتری رشد خواهند کرد.

مطالعه‌ای در سنگاپور نشان داد که حتی آب جوشیده که باید زیاد تر باکتری‌های آن از بین رفته باشد، در طول روز به‌شدت آلوده می‌بشود. در این مطالعه، تعداد باکتری‌ها در آب بطری‌های افراد بزرگسال از ۷۵٬۰۰۰ باکتری در هر میلی‌لیتر در ساعات اولیه روز، به یک تا دو میلیون باکتری در هر میلی‌لیتر طی ۲۴ ساعت رسید.

فریستون می‌گوید یکی از راه‌های افت شدت رشد باکتری این است که بطری خود را بین هر جرعه نوشیدن در یخچال نگهداری کنید، اگرچه این مانع از رشد باکتری نمی‌بشود.

عدم شستشوی منظم دست‌ها نیز می‌تواند علترشد باکتری‌هایی همانند E. coli در بطری بشود. فریستون هشدار می‌دهد که باکتری‌های مرتبط با مدفوع، همانند E. coli، می‌توانند از طریق دست‌های آلوده به لب‌ها و در نتیجه به بطری منتقل شوند. این چنین، به اشتراک گذاشتن بطری آب با دیگران می‌تواند ویروس‌ها و بیماری‌هایی همانند نوروویروس را انتقال دهد.

دهان انسان به‌طور طبیعی میزبان ۵۰۰ تا ۶۰۰ گونه باکتری است. به حرف های‌ی فریستون، برخی از این باکتری‌ها امکان پذیر برای خودتان بی‌زیان باشند، اما می‌توانند برای دیگران بیماری‌زا باشند. شما حتی امکان پذیر ناقل یک عفونت باشید، بدون این که فهمید شوید، چون سیستم ایمنی بدن به‌خوبی از شما محافظت می‌کند.

راه فرد دیگر که می‌تواند علترشد باکتری‌ها را در بطری بشود، اضافه‌کردن هر چیزی غیر از آب تازه به بطری است که محیطی ایده‌آل برای رشد میکروب‌ها تشکیل می‌کند. نوشیدنی‌هایی که شما را تغذیه می‌کنند، میکروب‌ها را نیز تغذیه می‌کنند؛ به این علت هر نوشیدنی حاوی قند، نوشیدنی‌های شیرین همانند آب‌میوه دیگر نوشیدنی‌ها به اختصاصی شیک‌های پروتئینی، رشد هر گونه باکتری یا کپک حاضر در بطری شما را تحریک می‌کند.

باکتری‌ها عاشق باقی‌مانده‌های چسبنده روی بطری می باشند. اگر تا به حال شیر را برای چند ساعت در لیوان گذاشته باشید، دیده‌اید که یک لایه نازک روی دیواره آن باقی می‌ماند. فریستون می‌گوید لایه‌ی باقی‌مانده از این نوشیدنی‌ها برای رشد و تکثیر باکتری‌ها عالی است.

عکاس: Gorka Olmo / BBC

باکتری‌ها همه جا وجود دارند. ما همیشه در محیط اطراف، روی پوست و حتی در هوا با باکتری‌ها احاطه شده‌ایم، اما ملزوم به یادآوری است که زیاد تر باکتری‌ها بی‌زیان و حتی سودمند می باشند.

آب آلوده به باکتری‌هایی همانند اشریشیا کلی یا به اختصار E.coli می‌تواند علتاسهال و استفراغ بشود، اما نه همیشه. E.Coli گروه بزرگی از باکتری‌ها می باشند که به‌طور طبیعی در محیط یافت خواهد شد اما ساکنان طبیعی روده‌ی انسان نیز می باشند. تنها وقتی که برخی از آن‌ها ویژگی‌های بیماری‌زا اشکار کنند، می‌توانند ما را بیمار کنند.

فریستون می‌گوید: «روده‌ی ما همیشه در حال تحول است، اما بیشتر از هزار گونه باکتری در روده وجود دارد، به این علت تحول ترکیب آن کار آسانی نیست. عوامل بسیاری در این قضیه دخیل می باشند، اما مسمومیت غذایی ناشی از باکتری‌های بطری آب، هیچ زمان تأثیر مثبتی [بر میکروبیوم روده] نخواهد داشت.»

افرادی که اخیراً آنتی‌بیوتیک مصرف کرده‌اند، امکان پذیر دچار تغییراتی در میکروبیوم روده‌ی خود شوند که آن‌ها را در برابر عفونت‌های دیگر صدمه‌پذیرتر می‌کند. در آزمایشی در دفتر یک روزنامه در بریتانیا، مثالای از یک بطری آب قابل‌منفعت گیری‌ی مجدد گرفته شد که نشان داد این بطری‌ها می‌توانند محل رشد باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک باشند. محققان طوری از باکتری به نام Klebsiella grimontii  را در این نمونه کشف کردند. این باکتری قادر است روی سطوح استریل، بیوفیلم (لایه‌ای محافظتی از باکتری‌ها) راه اندازی دهد. اگرچه این میکروب به‌طور طبیعی در فلور روده‌ی انسان وجود دارد، اما در افرادی که اخیراً آنتی‌بیوتیک مصرف کرده‌اند، می‌تواند علتاسهال شدید بشود.

به‌غیر از باکتری، میکروب‌های فرد دیگر نیز در بطری‌ها وجود دارند. برای مثال اگر کپک یا قارچ در بطری آب رشد کند، امکان پذیر در افراد دارای آلرژی، علائم حساسیت تشکیل کند.

با این حال، شایان ذکر است که در مقالات علمی هیچ موردی از بیماری شدید که مستقیماً به بطری‌های آب قابل منفعت گیری‌ی مجدد نسبت داده بشود، ثبت نشده است. یقیناً، این به این معنی نیست که این چنین اتفاقی رخ نمی‌دهد، بلکه تشخیص دقیق منبع مهم عفونت زیاد دشوار است.

بنکه هنگامی فهمید شد آب داخل بطری فیلتر‌دارش طعم بدی دارد، به فکر تمیز‌کردن دقیق‌تر آن افتاد. او فقط بعضی اوقات آن را با آب داغ می‌شست اما بازدید‌اش با دستمال کاغذی نشان داد که بطری‌اش حسابی آلوده است.

در مطالعه‌ای که او و همکارانش انجام دادند، اشکار شد که بیشتر از نیمی از ۹۰ شرکت‌کننده، بطری خود را با دیگران به اشتراک می‌گذارند و ۱۵ درصد اصلاً بطری‌هایشان را نمی‌شویند. مقدار آلودگی بطری‌ها تحت تأثیر شست‌وشوی آن‌ها قرار داشت، اما مسئله‌ی دلنشین این می بود که تعداد دفعات یا روش شست‌وشو تأثیر بسیاری روی مقدار آلودگی نداشت.

افرادی که بطری آب خود را با ابزارهایی همانند برس تمیز می‌کردند یا از ماشین ظرف‌شویی منفعت گیری می‌کردند، طبق معمولً کمترین مقدار باکتری را در بطری‌هایشان داشتند. بنکه و همکارانش نظر می‌کنند که منفعت گیری از ماشین ظرف‌شویی با چرخه‌ی ضدعفونی می‌تواند مؤثرترین روش باشد.

بااین‌حال، نتیجه‌گیری مطالعه اشاره می‌کند که یافته‌ها امکان پذیر به علت اتکای پژوهشگران به نقل از‌های شخصی شرکت‌کنندگان دچار اشتباه شده باشد، چون برخی امکان پذیر برای قابل‌قبول‌تر به نظر رسیدن، جواب‌های خود را تحول داده باشند.

تمیز‌کردن منظم و درست بطری آب، تنها راهی است که مطمعن حاصل کنید همراه با آب، باکتری‌های زیان اور مصرف نمی‌کنید. فریستون می‌گوید حتی اگر آب داخل بطری استریل باشد، بزاق شما همراه با مقدار مقداری مواد مغذی به داخل بطری منتقل می‌بشود، که محیط مناسبی برای رشد باکتری‌ها فراهم می‌کند.

شستن بطری با آب سرد کافی نیست، چون بیوفیلم‌ها همان لایه‌های لزج باکتریایی که روی سطح داخلی بطری راه اندازی خواهد شد، را از بین نمی‌برد. فریستون پیشنهاد می‌کند بطری‌های قابل منفعت گیری مجدد را با آب داغ (بیشتر از ۶۰ درجه سانتی‌گراد) و مایع ظرف‌شویی تمیز کنید. بهتر است مواد شوینده را داخل بطری بچرخانید، بگذارید ۱۰ دقیقه بماند و سپس با آب داغ کاملاً بشویید.

خشک‌کردن بطری در هوای آزاد بهترین روش برای جلوگیری از رشد باکتری‌ها است، چون میکروب‌ها محیط‌های مرطوب را ترجیح خواهند داد. فریستون می‌گوید بطری باید سپس از هر بار منفعت گیری یا حداقل چند بار در هفته به این روش تمیز بشود و هیچ زمان چشم به راه نمانید تا بو بگیرد. او می‌گوید اگر بطری‌تان بو گرفت، یعنی به نقطه‌ای رسیده‌اید که باید آن را دور بیندازید. این چنین، قبل از لمس بطری، دستان خود را بشویید تا از آلودگی مجدد جلوگیری بشود.

برخی مطالعات نشان داده‌اند که بار باکتریایی بطری‌های پلاستیکی امکان پذیر زیاد تر از بطری‌های استیل ضدزنگ باشد، اما استراتژی تمیز‌کردن تأثیر زیاد بیشتری دارد. فریستون می‌گوید بهداشتی‌ترین بطری‌ها، آن‌هایی می باشند که راحت‌تر تمیز خواهد شد. این چنین باید همه تکه‌های بطری، ازجمله بدنه، درب و نی (در صورت وجود) را تمیز کرد.

بااین‌حال، علت فرد دیگر نیز وجود دارد که امکان پذیر بطری‌های فلزی را به پلاستیکی ترجیح دهیم. آمیت آبراهام، استادیار علوم بهداشت جمعیت در دانشگاه وِیل کرنل قطر، می‌گوید: «پلاستیک‌ها طبق معمولً دارای افزودنی‌های شیمیایی می باشند که ویژگی‌هایی همانند انعطاف‌پذیری، دوام، مقاومت در برابر گرما و سبک بودن را به آن‌ها می‌بخشند. این افزودنی‌ها به‌صورت فیزیکی به پلاستیک متصل می باشند، به این معنی که می‌توانند به آب نفوذ کنند.»

برخی تحقیقات نشان داده‌اند که ترکیبات بطری‌های پلاستیکی، ازجمله BPA، می‌توانند در کارکرد هورمونی بدن اختلال تشکیل کنند و گمان بیماری‌های قلبی، سکته، دیابت و بیماری‌های مزمن دیگر را افزایش دهند. این چنین، این مواد به آب نفوذ می‌کنند، چه بطری پلاستیکی یک‌بارمصرف باشد و چه چندبارمصرف. علاوه بر این، خود پلاستیک نیز می‌تواند تجزیه بشود و علتافزایش غلظت میکروپلاستیک‌ها در آب بطری بشود. بطری‌های شیشه‌ای یا استیل ضدزنگ امکان پذیر گزینه‌های ایمن‌تری باشند.

صرف‌نظر از این که چه نوع بطری آبی انتخاب می‌کنید، مراعات بهداشت، با اهمیت ترین عامل برای مطمعن از این است که آبی که می‌نوشید، مملو از باکتری‌های زیان اور نباشد. بعد شست‌وشوی منظم، منفعت گیری از آب داغ و مواد شوینده و خشک کردن صحیح، کلید نوشیدن آب سالم و ایمن است.