راهنمای کامل تغذیه برای درمان اسهال: غذاهای مفید و مضر

بیشتر افراد حداقل یک یا دو بار در سال دچار اسهال می‌شوند که معمولاً پس از چند روز به‌صورت خودبه‌خود بهبود می‌یابد. عواملی نظیر آنفولانزای معده یا عدم تحمل برخی مواد غذایی می‌توانند باعث این عارضه شوند. از آنجا که مصرف برخی غذاها علائم را تشدید می‌کند، شناختن موارد مجاز و ممنوع در طول بیماری اهمیت زیادی دارد. در این مقاله به بررسی ۱۰ خوراکی پیشنهادی و ۹ گروه غذایی که باید از آن‌ها پرهیز کرد، برای مدیریت و درمان اسهال می‌پردازیم.

چه غذاهایی برای درمان اسهال مناسب هستند؟

در ۲۴ ساعت اول آغاز اسهال، تمرکز باید بر روی غذاهای ساده، سبک و آسان‌هضم باشد که فرآیند جذب آب در روده را تسهیل کنند. مواد پرادویه و چرب می‌توانند بطانه روده را تحریک کرده و وضعیت را وخیم‌تر سازند.

🔗 بیشتر بخوانید: تشویق کودکان به مسواک زدن با ۱۷ روش دلنشین و سرگرم کننده_مجله رشد

رژیم برت (BRAT) و موارد مشابه:

یکی از استراتژی‌های شناخته‌شده، پیروی از رژیم BRAT است که شامل موارد زیر می‌شود:

🔗 بیشتر بخوانید: پورنوگرافی چه تأثیری بر رابطه جنسی و عاطفی دارد؟

• موز: منبع غنی پتاسیم بوده و در جبران الکترولیت‌های از‌دست‌رفته بدن موثر است.
• برنج سفید: هضم بسیار آسان دارد و به سفت‌شدن مدفوع کمک می‌کند.
• پوره سیب: حاوی پکتین (نوعی فیبر محلول) است که کنترل اسهال را تسهیل می‌کند.
• نان توست (سفید و ساده): مقدار کمی فیبر دارد و بار اضافی به معده وارد نمی‌کند.

علاوه بر موارد بالا، گزینه‌های زیر نیز مناسب‌اند:

• سیب‌زمینی آب‌پز یا پوره‌شده (بدون کره و شیر)
• مرغ پخته (بدون پوست و چربی)
• غلات صبحانه گرم مانند بلغور، جو دوسر یا فرنی برنج
• چوب‌شور: نمک موجود در آن به جبران سدیم از‌دست‌رفته کمک می‌کند

نقش پروبیوتیک‌ها در بازگرداندن تعادل روده

پروبیوتیک‌ها یا «باکتری‌های مفید» با بازگرداندن تعادل فلور روده، می‌توانند دوره اسهال را کوتاه‌تر کنند. این باکتری‌های سودمند با خنثی‌سازی عوامل بیماری‌زا در روده، روند بهبود را تسریع می‌کنند.

• منابع پروبیوتیک: ماست و کفیر از منابع عالی پروبیوتیک هستند. با این حال، از آنجا که لبنیات در دوران اسهال برای برخی افراد مزاحم ممکن است باشد، بهتر است با احتیاط مصرف شوند یا از منابع غیرلبنی استفاده گردد.

هیدراتاسیون: مهم‌ترین اصل در درمان اسهال

اسهال باعث از‌دست‌رفتن سریع آب و الکترولیت‌ها (مانند سدیم و پتاسیم) از بدن می‌شود. پیشگیری از обез آبی، حیاتی‌ترین بخش درمان خانگی اسهال محسوب می‌شود.

نوشیدنی‌های مفید:

• آب: به‌وفور بنوشید. یک قاعده خوب این است که پس از هر بار اجابت، یک لیوان آب مصرف کنید.
• سوپ‌های رقیق و آبگوشت: هم مایعات و هم مواد معدنی مورد نیاز را تامین می‌کنند.
• آب نارگیل یا محلول‌های الکترولیتی: گزینه‌های بسیار خوبی برای جبران مواد معدنی از‌دست‌رفته هستند.

۹ گروه غذایی و نوشیدنی که در زمان اسهال نباید مصرف کرد

دانستن غذاهای مضر به اندازه شناختن غذاهای مفید اهمیت دارد. از موارد زیر پرهیز کنید:

۱. غذاهای چرب و سرخ‌کرده

این غذاها (شامل فست‌فود، گوشت‌های پرچرب و غذاهای غوطه‌ور در روغن) هضم دشواری دارند و می‌توانند علائم اسهال و کرمش‌های شکمی را تشدید کنند.

۲. اکثر محصولات لبنی

حتی در صورت عدم حساسیت به لاکتوز، امکان دارد در دوران اسهال به‌صورت موقت دچار عدم تحمل لاکتوز شوید. بهتر است از شیر، پنیر، کره و بستنی خودداری کنید. (ماست پروبیوتیک یک استثنا محسوب می‌شود).

۳. الکل و نوشیدنی‌های گازدار

الکل خاصیت ادرارآوری دارد و обез آبی را تشدید می‌کند. نوشابه‌های گازدار نیز به دلیل قند بالا و ایجاد نفخ، وضعیت را بدتر می‌کنند.

۴. غذاهای بسیار شیرین و شیرین‌کننده‌های مصنوعی

مصرف زیاد قند (طبیعی یا مصنوعی) باعث می‌شود روده‌ها آب بیشتری به درون بکشند که منجر به رقیق‌تر شدن مدفوع می‌شود. از آب‌نبات، آدامس بدون قند و نوشیدنی‌های رژیمی دوری کنید.

۵. غذاهای نفاخ

تا زمان بهبودی کامل، از غذاهایی که گاز روده را افزایش می‌دهند، مانند کلم، بروکلی، گل‌کلم و انواع لوبیا پرهیز کنید.

۶. غذاهای پرادویه

ادویه‌ها می‌توانند بطانه دستگاه گوارش را تحریک کرده و علائم را شدیدتر کنند. غذاهای ساده و بی‌ادویه بهترین انتخاب هستند.

۷. غذاهای با فیبر نامحلول بالا

هرچند فیبر معمولاً برای گوارش مفید است، اما فیبر نامحلول (موجود در غلات کامل، نان سبوس‌دار، مغزها و دانه‌ها) می‌تواند عبور مواد از روده را تسریع کرده و اسهال را تشدید کند.

۸. سبزیجات خام و مرکبات

هضم سبزیجات خام دشوارتر است. مرکبات نیز به دلیل اسیدی بودن می‌توانند برای برخی افراد تحریک‌کننده باشند.

۹. غذاهای احتمالی فاسد

همیشه از سلامت و تازگی غذا اطمینان حاصل کنید. غذاهای به‌درستی نگهداری نشده، می‌توانند عامل اصلی مشکلات گوارشی باشند.

راهکارهای دیگر و داروها برای درمان اسهال

• داروهای بدون نسخه: اگر اسهال عفونی نباشد (یعنی تب بالا یا خون در مدفوع وجود نداشته باشد)، می‌توان از داروهایی مانند لوپرامید (Loperamide) یا بیسموت ساب‌سالیسیلات (Bismuth subsalicylate) برای کاهش علائم استفاده کرد. این داروها را بیش از یک یا دو روز مصرف نکنید.
• استراحت: به بدن فرصت بهبودی دهید. فعالیت بدنی شدید می‌تواند خطر обез آبی را افزایش دهد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اکنون که غذاهای مناسب و ممنوع را شناختیم، باید بدانیم در صورت بهبود نیافتن اسهال چه اقدامی انجام دهیم. اکثر موارد با مراقبت‌های خانگی بهبود می‌یابند، اما در صورت مشاهده موارد زیر، حتماً به پزشک مراجعه کنید:

• ادامه اسهال بیش از ۲ یا ۳ روز.
• ظهور علائم обез آبی شدید (مانند سرگیجه، ادرار تیره، خشکی دهان).
• تب بالا یا درد شدید شکم.
• مشاهده خون یا مخاط در مدفوع.