خوشبختی نسخه عمومی ندارد؛ راز خورسندی از زندگی برای هرکس متفاوت است_مجله رشد

همان گونه که پژوهش‌های قبلی نشان دادند، عوامل اجتماعی-اقتصادی از جمله مواردی همانند سلامت، ثروت، ارتباطات اجتماعی و رضایت شغلی تأثیر بسیاری بر نشاط دارند. این عوامل پایه‌گذار مدل «پایین به بالای» نشاط می باشند که بر چگونگی تأثیر عوامل خارجی بر جایگاه ما در حوزه‌های گوناگون زندگی و در نهایت رضایتمان تمرکز دارد. این دیدگاه طبق معمولً زیاد تر از دخالت‌های فردی، طرفدار سیاست‌گذاری‌های کلان برای ترقی نشاط عمومی است. بک می‌گوید:

اما همه ما در زندگی‌مان افرادی را می‌شناسیم که با وجود توانایی وقایع صدمه‌زا، هم چنان شاد به نظر می‌رسند، تعداد بسیاری از مردم سطحی از نشاط را گزارش می‌کنند که انگارً با شرایط زندگی‌شان همخوانی ندارد؛ برخی در شرایط دشوار، رضایت یا نشاط را در خود اشکار می‌کنند، در حالی که برخی دیگر با وجود مزایای ظاهری، هم چنان دچار ناراحتی‌اند.

مدل «بالا به پایین» نشاط بر همین زاویه تمرکز دارد؛ در این مدل، پافشاری کمتری بر عوامل بیرونی است و زیاد تر بر چگونگی فکر و حس افراد نسبت به آن‌ها تمرکز دارد. این رویکرد مداخلاتی همانند روان‌درمانی یا مدیتیشن را ترجیح می‌دهد که بر ویژگی‌ها و نگرش‌های شخصی تمرکز دارند، نه عوامل بیرونی.

بااین‌حال، تا این مدت سوال‌های بسیاری باقی مانده است: ازجمله جزئیات مهمی درمورد این که این عوامل گوناگون چطور با هم تعامل می‌کنند تا نشاط یک فرد را شکل دهند و این که آیا این تعامل در همه افراد به یک شکل عمل می‌کند یا خیر.

بک و همکارانش در مطالعه تازه این گمان را بازدید کردند که احتمالا جواب یکسانی برای همه وجود نداشته باشد. آن‌ها نظر خواهند داد به جای تمرکز بر او گفت و گو بین مدل‌های گوناگون نشاط، تمرکز بیشتری روی خود افراد باشد آن‌ها می‌نویسند:

در اینجا نظر بازنگری سوال را نقل می‌کنیم: به جای این که بپرسیم آیا مدل‌های بالا‌به‌پایین، پایین‌به‌بالا یا دوجهتی درست می باشند، بپرسیم که این مدل‌ها برای چه افرادی درست‌اند.

پژوهشگران با منفعت گیری از داده‌های بیشتر از ۴۰ هزار نفر، ربط بین زندگی و خورسندی از حوزه‌های گوناگون زندگی را در سطح فردی و جمعی بازدید کردند. این افراد نماینده‌ی ملی از مردم کشورهای استرالیا، آلمان، سوئیس، هلند و بریتانیا بودند که همه انها به‌زمان حداکثر ۳۳ سال به‌طور دوره‌ای به نظرسنجی‌های مربوط به رضایت از زندگی جواب داده بودند.

نظرسنجی‌ها هم رضایت کلی از زندگی را در طول زمان و هم رضایت اختصاصی در پنج حوزه‌ی سلامت، مسکن، درآمد، روابط اجتماعی و کار را بازدید کرده بودند. بک می‌گوید: «آنچه آشکار به‌نظر می‌آید این است که ما گروه‌هایی تقریباً برابر را می‌بینیم که هر کدام یک الگو را نشان خواهند داد. برخی مدل بالا‌ به ‌پایین بودند و رضایت حوزه‌ها بر نشاط آن‌ها تاثییر نداشت، برخی دوجهتی بودند و برخی نیز الگوی مشخصی نداشتند.»

مطالعه نشان داد که تقریباً نیمی از شرکت‌کنندگان، تنها یک نوع ربط یک‌طرفه بین رضایت از حوزه‌های زندگی و رضایت کلی از زندگی داشتند و نزدیک به یک‌چهارم نیز الگوی دوجهتی داشتند.

برخی شرکت‌کنندگان هم هیچ پیوند روشنی بین رضایت از حوزه‌های خاص و رضایت کلی از زندگی نشان ندادند که مشخص می کند این عوامل احتمالا تأثیر چندانی بر یکدیگر نداشته باشند، اگرچه علت آن اشکار نیست.

یافته‌ها به محدودیت‌های احتمالی در پژوهش‌های جمعی درمورد نشاط اشاره دارند؛ چرا که امکان پذیر تفاوت‌های فردی مهم را نادیده بگیرند. پژوهشگران نظر خواهند داد که با رویکردی شخصی‌سازی‌شده‌تر و تمرکز کمتر بر مدل‌های کلی، ترقی نشاط می‌تواند ساده‌تر بشود، اگرچه تا این مدت نیاز به بازدید‌های بیشتری برای فهمیدن دقیق‌تر نحوه اجرای این رویکرد وجود دارد. بک می‌گوید: «این موارد طبق معمولً به‌طور جداگانه بازدید خواهد شد، اما در واقع این‌گونه نیست. در سطح فردی، آن‌ها روی یکدیگر تأثیر می‌گذارند.»

پژوهش در ژورنال Nature Human Behavior انتشار شده است