روماتیسم قلبی: علائم

روماتیسم قلبی علائم، علل، تشخیص و روشهای پیشگیری و درمان کامل, روماتیسم قلبی یک عارضه جدی و مزمن است که ناشی از تب روماتیسمی شده و منجر به آسیبهای دائمی به دریچههای قلب میگردد. اگرچه شیوع این بیماری در ایران در سالهای اخیر کاهش یافته، اما شناخت ابعاد آن برای پیشگیری از عوارض وخیم و درمان بهموقع از اهمیت بالایی برخوردار است.

در این مقاله به بررسی دلایل بروز، نشانههای بالینی، روشهای تشخیصی و استراتژیهای درمانی و پیشگیرانه بهصورت جامع پرداخته شده است. ریشهیابی علت روماتیسم قلبی بیماری روماتیسم قلبی پیامد مستقیم تب روماتیسمی محسوب میشود. تب روماتیسمی یک واکنش التهابی خودایمنی است که معمولاً دو تا شش هفته پس از عفونت باکتری استریپتوکوکوس گروه A (مانند گلودرد استریپتوکوکی یا اسکارلتینا) رخ میدهد.

این واکنش مناعی باعث زخم، ضخامت، باریکشدن (استنوز) یا نشتی (ریگورژی) دریچههای قلب میشود که در درازمدت کارکرد قلب را دچار اختلال کرده و میتواند به نارسایی قلبی منجر گردد. اگرچه تب روماتیسمی میتواند در هر سنی بروز یابد، اما شیوع آن در کودکان و نوجوانان ۵ تا ۱۵ ساله بیشترین است. عوامل خطر بروز بیماری عفونتهای مکرر گلودرد استریپتوکوکی یا مخملک در دوران کودکی.

زندگی در مناطق با دسترسی محدود به مراقبتهای بهداشتی و داروهای آنتیبیوتیکی. شرایط زندگی شلوغ و بهداشت نامناسب که انتقال عفونت را تسهیل میکند. نشانههای بالینی تب روماتیسمی و روماتیسم قلبی علائم تب روماتیسمی معمولاً ۱ تا ۶ هفته پس از عفونت استریپتوکوکی آغاز میشوند.

علائم رایج عبارتند از تب، ورم، درد و سرما در مفصلها (بهویژه زانو، مچ، آرنج و شانه) بهصورت مهاجر.>گرههای لنفاوی متورم. پوست احمرا حاشیهدار معمولاً روی قفسه سینه، پشت و شکم. تنگی نفس و درد قفسه سینه (ناشی از پریکاردیت). حرکات بیاختیار و ناگهانی (کوریا سیدنهام) در دست، پا و عضلات صورت. ضعف و خستگی عمومی.

علائم خاص روماتیسم قلبی (ناشی از آسیب دریچهها) شامل موارد زیر میشوند تنگی نفس بهویژه با فعالیت بدنی یا در حالت درازکشیدن (اورثوپنه). غش کردن یا سرگیجه. بیداری شبانه با تنگی نفس (PND). درد قفسه سینه. ورم پاها، مچها و شکم (اسسیتس) ناشی از نارسایی قلبی راست.

عوارض جانبی احتمالی در صورت عدم درمان بدون درمان مناسب، روماتیسم قلبی میتواند به عوارض جدی منجر شود نارسایی قلبی در مراحل پیشرفته به دلیل باریکشدن یا نشتی شدید دریچهها. اندوکاردیت عفونی باکتریایی (افزایش احتمال عفونت بافت داخلی قلب و دریچههای آسیبدیده). مشکلات بارداری (زنان مبتلا باید پیش از بارداری با متخصص قلب مشورت کنند). پارگی دریچه قلبی (یک اورژانس جراحی که نیاز به ترمیم یا جایگزینی فوری دارد).

آریتمی و فیبریلاسیون دهلیزی ناشی از بزرگشدن و فشار بر دهلیزها. رویههای تشخیصی تشخیص بر اساس سوابق عفونت استریپتوکوکی اخیر، یافتههای بالینی و آزمایشهای جانبی استوار است آزمایشهای مخبری کشت گلو، تیتر ASO، CRP و ESR برای اثبات عفونت و التهاب اخیر. بازدید بالینی شنیدن سوفل قلبی (ناشی از نشتی دریچه) یا صدای سایش پریکارد.

اکوکاردیوگرافی (اکو) استاندارد طلایی برای ارزیابی ساختار و کارکرد دریچهها، شدت استنوز یا ریگورژی، فشار ریه و عملکرد انقباضی قلب. الکتروکاردیوگرام (ECG) تشخیص آریتمی، هیپرتروفی دهلیزها و نشانههای پریکاردیت. تصویربرداری قفسه سینه ارزیابی بزرگشدن قلب و احتقان ریه. MRI قلبی برای ارزیابی دقیقتر بافت میوکارد و میزان فیبروز در موارد پیچیده.

استراتژیهای درمانی درمان قطعی برای برگرداندن دریچه به حالت طبیعی وجود ندارد؛ هدف اصلی کنترل علائم، پیشگیری از پیشرفت بیماری و مدیریت عوارض است. درمان دارویی آنتیبیوتیک (پنیسیلین) برای ریشهکن عفونت استریپتوکوکی. داروهای ضدالتهابی (آسپرین، کورتیکواستروئید، NSAID) برای کنترل التهاب حاد. داروهای نارسایی قلبی (دیورتیک، ACE اینهیبیتورها، بتا بلاکرها) در مراحل مزمن.

آنتیبیوتیک پیشگیرانه بلندمدت بنزاتین پنیسیلین عضلانی هر ۳ تا ۴ هفته (معمولاً تا ۱۸-۲۱ سالگی یا ۵-۱۰ سال پس از حمله آخر) برای پیشگیری از حمله مجدد که مخربترین عامل است. مداخلههای بینریزی و جراحی بالون والیولوپلاستی (برای استنوز میترال). ترمیم دریچه. جایگزینی دریچه با پروتز مکانیکی یا بیولوژیک. روشهای تراگسی (TAVR) در موارد منتخب.

مدیریت عوارض رقیقکننده خون در صورت وجود فیبریلاسیون دهلیزی یا دریچه مصنوعی برای پیشگیری از سکته. پیشگیری کلید کنترل بیماری پیشگیری اولیه با تشخیص و درمان کامل و بهموقع گلودرد استریپتوکوکی با آنتیبیوتیک (معمولاً پنیسیلین ۱۰ روزه) امکانپذیر است. پیشگیری ثانویه با ادامه آنتیبیوتیک پیشگیرانه بلندمدت در بیماران مبتلا به تب روماتیسمی، ستون فقرات کنترل بیماری است.

نکات حیاتی برای بیماران مراجعه فوری به پزشک در صورت بروز تب، درد مفصل، حرکات بیاختیار، گلودرد شدید یا التهاب لوز. تکمیل کامل دوره آنتیبیوتیک تجویز شده حتی در صورت بهبودی سریع علائم. پیگیری منظم کاردیولوژی برای رصد پیشرفت بیماری دریچهها. پیشگیری از اندوکاردیت با آنتیبیوتیک پیش از عملهای دندانی و جراحی در بیماران با آسیب دریچه.

واکسیناسیون کامل (انفولانزا، پنیوموکوک، کووید-۱۹) و مراقبت از بهداشت دهان برای پیشگیری از اندوکاردیت ضروری است. مشورت پیش از بارداری برای ارزیابی تحمل قلب مادری الزامی میباشد. بر اساس شدت آسیب دریچه، محدودیت فعالیت بدنی توصیه میشود. پزشک یا متخصص قلب مشورت کنید.